TỔN THƯƠNG MẠNG THẦN KINH

Việc điều trị tổn thương tùng thần kinh cánh tay thường rất khó khăn, lâu dài và thường chỉ thể phục hồi một phần các vận động của tay. Kết quả điều trị tùy thuộc vào nhiều yếu tố như: tình trạng tổn thương thực sự của từng rễ thần kinh, các tổn thương kèm theo, tuổi bệnh nhân…

Rễ thần kinh có thể bị tổn thương theo các kiểu sau:

Nhẹ nhất là chấn thương làm mất dẫn truyền luồng thần kinh( đô I theo Seddel và Sunderland) thường phục hồi tự nhiên sau 06-10 tuần. Trên thực tế kiểu này hiếm gặp.

Vừa phải là chấn thương chỉ làm đứt các sợi trục thần kinh như trường hợp kéo dãn dây thần kinh ( độ II theo Seddel và Sunderland) có thể tự phục hồi nhờ vào sự mọc dài ra của sợi trục với tốc độ 0.7 – 1.0 mm mỗi ngày. Kiểu này chiếm tỉ lệ nhỏ.

Nặng là đứt hoàn toàn rễ thần kinh nằm trong mạng và các dây thần kinh xuất phát từ mạng( độ III theo Seddel và III, IV, V theo Sunderland) không thể tự phục hồi mà phải can thiệp phẫu thuật. Kiểu này chiếm tỉ lệ vừa phải.

Nặng nhất là nhổ rễ ra khỏi tủy sống mà đa số các trường hợp liệt hoàn toàn là do tổn thương này. Cho đến nay phẫu thuật cắm rể vào tủy sống chỉ mới là thử nghiệm. Kiểu này thường gặp.

Tổn thương phối hợp vừa nhổ rễ ở vài rễ, đứt rễ ở vài rễ khác cũng thường gặp làm cho việc điều trị trở nên phức tạp.

Việc điều trị tổn thương chung được thực hiện ngay sau khi chẩn đoán lâm sàng nhưng chẩn đoán điện cơ chỉ có giá trị sau 3 tuần tai nạn.

Phẫu thuật thường chỉ được thực hiện sau tai nạn 2-3 tháng cho đến 5 tháng vì các lý do sau:
Chờ đợi các dấu hiệu của phục hồi tự nhiên, nếu có dấu hiệu phục hồi thì không nên mổ vội mà để tiếp tục theo dõi.
Không thể xác định được mức độ lan rộng của tổn thương trên rễ và dây thần kinh cẩn được cắt bỏ vì nếu mổ sớm sẽ không lấy hết các phần tổn thương, như vậy khi khâu nối và ghép thần kinh thì kết quả sẽ kém.
Có nhiều biến chứng trong trường hợp nhổ rễ khỏi tủy sống, khi đó màng não tủy bị hở, rách chảy dịch não tủy và thành lập nang giả màng não tủy.

Đối với các bệnh nhân đến muộn sau 9-12 tháng thì phẫu thuật khâu nối hoặc chuyển ghép thần kinh sẽ không có kết quả tốt chỉ còn phương pháp chuyển một cơ ở đùi lên cánh tay rồi khâu nối thần kinh vận động của cơ với nhánh thần kinh sọ não số XIđể phục hồi một phần cử động mong muốn.

Một điều cần lưu ý là dù phẫu thuật điều trị hiện đại đến mức nào thì vận động của chi bị tồn thương cũng phục hồi không hoàn toàn nhưng vẫn tốt hơn là bị bại liệt. Các vận động của khuỷu và vai sau khi phẫu thuật thường được phục hồi tốt hơn các vận động cùa bàn tay và ngón tay.

Đối với các trường hợp bị liệt tùng thần kinh đã lâu nhưng có một số cơ còn hoạt động được hoặc có một số cơ phục hồi tự nhiên thì có thể sử dụng ngay các cơ đó để phục hồi các cử động cần thiết cho khuỷu và bàn tay. Một ví dụ điển hình là cơ ngực lớn phía trước ngực hay cơ lưng rộng ở sau lưng nếu còn vận động được thì sẽ được phẫu thuật chuyển vào khuỷu để phục hồi gập khuỷu. Một ví dụ khác là nếu bệnh nhân còn gập được các ngón tay thì chuyển một vài cơ gập các ngón để duỗi các ngón tay.