Hiện nay Bs. Võ Văn Châu đang là bác sĩ tham vấn – phẫu thuật tại bệnh viện

1. BV nhân dân 115

2. BV tư nhân Triều An

Các bệnh nhân có yêu cầu bác sĩ Châu trực tiếp phẫu thuật có thể liên hệ các bệnh viện trên hoặc bác sĩ Châu. ĐTDĐ: 0903602947

Bệnh nhân: Bùi K. Gi. 18 tuổi, tại An Giang, phẫu thuật ngày 20 tháng 04 năm 2008, khám lại ngày 12 tháng 02 năm 2009 cho kết quả phục hồi tốt, dạng vai và gập khủyu

Tùng thần kinh cánh tay còn gọi là đám rối thần kinh cánh tay hay mạng thần kinh cánh tay là một mạng kết nối phức tạp 5 rễ thần kinh xuất phát từ tủy sống ở vùng cổ kể từ đốt xương sống cổ thứ 5 đến đốt xương sống ngực thứ 1. Mạng thần kinh này sẻ sinh ra các dây thần kinh chịu trách nhiệm về vận động và cảm giác cho toàn thể tay. Người ta gọi các rễ này là C5, C6, C7, C8, D1.

Tùng thần kinh cánh tay nằm ở vùng cạnh cổ, ngay phía trên xương đòn, chạy ra sau xương đòn xuống dưới rồi chia ra các dây thần kinh quan trọng của tay như: thần kinh quay, thần kinh giữa, thần kinh trụ thần kinh cơ bì…ở ngay dưới xương đòn.

Ta có thể so sánh mạng thần kinh này như mạng dây điện thoại trong thành phố rất phức tạp nhưng lại rất chính xác.

Bản quyền bởi BS. Võ Văn Châu

Tổn thương một phần thường liên quan đến 3 rễ thần kinh trên cao là C5, C6, C7; bệnh nhân bị liệt vận động vùng vai và vùng khuỷu, dấu hiệu chủ yếu là không thể dạng vai và gập khuỷu được. Nếu có tổn thương các rễ dưới thấp là C8 và D1 thì liệt vận động vùng cẳng tay, bàn tay, các ngón tay, dấu hiệu chủ yếu là không thể gập duỗi cổ tay và các ngón tay. Tổn thương hoàn toàn thì mất tất cả các vận động và cảm giác của tay. Đôi khi có hội chứng Claude Bernard Horner gồm các dấu hiệu: co hẹp đồng tử, mắt hẹp lại, nhãn cầu thụt ra sau.

Ngoài các dấu hiệu lâm sàng thì việc chẩn đoán còn phải dựa vào điện cơ (EMG), thử sức cơ, x-quang, hình ảnh cộng hưởng từ nhân (MRI)…

Việc chẩn đoán liệt tùng thần kinh cánh tay thường tương đối dễ nhờ thăm khám lâm sàng và các thử nghiệm cận lâm sàng, tuy nhiên do có vài bệnh nhân thần kinh cơ có diễn biến phức tạp và trùng hợp ngẫu nhiên đồng thời với một chấn thương cho nên có thể gây ra chẩn đoán nhầm. Để loại trừ các nhầm lẫn này thì việc theo dõi thường xuyên trước mổ là hết sức quan trọng.

Bản quyền bởi BS. Võ Văn Châu

Rễ thần kinh có thể bị tổn thương theo các kiểu sau:

Nhẹ nhất là chấn thương làm mất dẫn truyền luồng thần kinh( đô I theo Seddel và Sunderland) thường phục hồi tự nhiên sau 06-10 tuần. Trên thực tế kiểu này hiếm gặp.

Vừa phải là chấn thương chỉ làm đứt các sợi trục thần kinh như trường hợp kéo dãn dây thần kinh ( độ II theo Seddel và Sunderland) có thể tự phục hồi nhờ vào sự mọc dài ra của sợi trục với tốc độ 0.7 – 1.0 mm mỗi ngày. Kiểu này chiếm tỉ lệ nhỏ.

Nặng là đứt hoàn toàn rễ thần kinh nằm trong mạng và các dây thần kinh xuất phát từ mạng( độ III theo Seddel và III, IV, V theo Sunderland) không thể tự phục hồi mà phải can thiệp phẫu thuật. Kiểu này chiếm tỉ lệ vừa phải.

Nặng nhất là nhổ rễ ra khỏi tủy sống mà đa số các trường hợp liệt hoàn toàn là do tổn thương này. Cho đến nay phẫu thuật cắm rể vào tủy sống chỉ mới là thử nghiệm. Kiểu này thường gặp.

Tổn thương phối hợp vừa nhổ rễ ở vài rễ, đứt rễ ở vài rễ khác cũng thường gặp làm cho việc điều trị trở nên phức tạp.

Rễ thần kinh có thể bị tổn thương theo các kiểu sau:

Nhẹ nhất là chấn thương làm mất dẫn truyền luồng thần kinh( đô I theo Seddel và Sunderland) thường phục hồi tự nhiên sau 06-10 tuần. Trên thực tế kiểu này hiếm gặp.

Vừa phải là chấn thương chỉ làm đứt các sợi trục thần kinh như trường hợp kéo dãn dây thần kinh ( độ II theo Seddel và Sunderland) có thể tự phục hồi nhờ vào sự mọc dài ra của sợi trục với tốc độ 0.7 – 1.0 mm mỗi ngày. Kiểu này chiếm tỉ lệ nhỏ.

Nặng là đứt hoàn toàn rễ thần kinh nằm trong mạng và các dây thần kinh xuất phát từ mạng( độ III theo Seddel và III, IV, V theo Sunderland) không thể tự phục hồi mà phải can thiệp phẫu thuật. Kiểu này chiếm tỉ lệ vừa phải.

Nặng nhất là nhổ rễ ra khỏi tủy sống mà đa số các trường hợp liệt hoàn toàn là do tổn thương này. Cho đến nay phẫu thuật cắm rể vào tủy sống chỉ mới là thử nghiệm. Kiểu này thường gặp.

Tổn thương phối hợp vừa nhổ rễ ở vài rễ, đứt rễ ở vài rễ khác cũng thường gặp làm cho việc điều trị trở nên phức tạp.

Phẫu thuật thường chỉ được thực hiện sau tai nạn 2-3 tháng cho đến 5 tháng vì các lý do sau:
Chờ đợi các dấu hiệu của phục hồi tự nhiên, nếu có dấu hiệu phục hồi thì không nên mổ vội mà để tiếp tục theo dõi.
Không thể xác định được mức độ lan rộng của tổn thương trên rễ và dây thần kinh cẩn được cắt bỏ vì nếu mổ sớm sẽ không lấy hết các phần tổn thương, như vậy khi khâu nối và ghép thần kinh thì kết quả sẽ kém.
Có nhiều biến chứng trong trường hợp nhổ rễ khỏi tủy sống, khi đó màng não tủy bị hở, rách chảy dịch não tủy và thành lập nang giả màng não tủy.

Đối với các bệnh nhân đến muộn sau 9-12 tháng thì phẫu thuật khâu nối hoặc chuyển ghép thần kinh sẽ không có kết quả tốt chỉ còn phương pháp chuyển một cơ ở đùi lên cánh tay rồi khâu nối thần kinh vận động của cơ với nhánh thần kinh sọ não số XIđể phục hồi một phần cử động mong muốn.

Một điều cần lưu ý là dù phẫu thuật điều trị hiện đại đến mức nào thì vận động của chi bị tồn thương cũng phục hồi không hoàn toàn nhưng vẫn tốt hơn là bị bại liệt. Các vận động của khuỷu và vai sau khi phẫu thuật thường được phục hồi tốt hơn các vận động cùa bàn tay và ngón tay.

Đối với các trường hợp bị liệt tùng thần kinh đã lâu nhưng có một số cơ còn hoạt động được hoặc có một số cơ phục hồi tự nhiên thì có thể sử dụng ngay các cơ đó để phục hồi các cử động cần thiết cho khuỷu và bàn tay. Một ví dụ điển hình là cơ ngực lớn phía trước ngực hay cơ lưng rộng ở sau lưng nếu còn vận động được thì sẽ được phẫu thuật chuyển vào khuỷu để phục hồi gập khuỷu. Một ví dụ khác là nếu bệnh nhân còn gập được các ngón tay thì chuyển một vài cơ gập các ngón để duỗi các ngón tay.

1. BV tư nhân Triều An
2. BV. Nhân dân 115
3. Các bệnh viện đa khoa tỉnh

Ngay khi khám bệnh lần đầu:

Khám lâm sàng

Thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng:

đo điện cơ EMG, thử sức cơ, đo chức năng hô hấp, chụp x-quang cột sống cổ, tim phổi; và các phim cần thiết khác, chụp cộng hưởng từ MRI.

Bệnh nhân đến khám trước tháng thứ 3

Nếu do vết thương:

phẫu thuật thám sát, giải phóng thần kinh, chỉnh sửa, nối ghép trực tiếp trên thần kinh.

Nếu do chấn thương:

Điều trị bảo tồn:

• tập vật lý trị liệu, kích thích điện
• Theo dõi định kỳ sự phục hồi thần kinh bằng khám lâm sàng và EMG cho đến hết tháng thứ 3. Nếu không có dấu hiệu phục hồi phải nghĩ đến phẫu thuật. Tốt nhất là không nên chờ đợi quá tháng thứ 5.
• Nếu có dấu hiệu nhổ rễ thì phẫu thuật sớm.

Bệnh nhân đến khám từ tháng thứ 3 đến tháng thứ 9

Nếu do vết thương:

Phẫu thuật thám sát, giải phóng thần kinh, chỉnh sửa, nối ghép trực tiếp trên thần kinh.

Nếu do chấn thương:

• Phẫu thuật thám sát đánh giá tổn thương. Nếu có thể thì chỉnh sửa trực tiếp trên thần kinh như khâu nối, ghép.
• Nếu không thể chỉnh sửa trực tiếp: phẫu thuật chuyển đường đi của thần kinh lành vào thần kinh của các cơ chi trên

Bệnh nhân đến khám sau tháng thứ 9 đến 12:

Phẫu thuật thám sát và chỉnh sửa trực tiếp trên thần kinh như khâu nối, ghép thường không cho kết quả khả quan vì các cơ bên dưới có thể bị thoái hoá trước khi luồng thần kinh đến đích.

Phẫu thuật chuyển đường đi của thần kinh lành vào thần kinh của các cơ cũng khó cho kết quả khả quan. Phẫu thuật sẽ đánh giá khả năng chuyển thần kinh lành vào các cơ phía trên cánh tay có kết quả hay không. Có thể phải chuyển ghép các cơ chức năng trong các trường hợp đến trễ.

Ở trẻ con và các bệnh nhân trẻ thì khả năng phục hồi thần kinh thường tốt hơn ở người lớn cho nên có thể phẫu thuật chỉnh sửa trực tiếp ở thời điểm này, nhưng ở người lớn nhất là những người lớn hơn 40 tuổi khả năng phục hồi thần kinh thường bị hạn chế nên phẫu thuật trước thời điểm này.

Hậu phẫu

Rút thông tiểu 24 giờ sau 48 giờ rút ống dẫn lưu

Đối với trường hợp liệt một phần tùng thần kinh cánh tay thì có thể phẫu thuật 2 lần để:

• Tái lập hoạt động cho phần bị liệt
• Phẫu thuật bổ sung nếu cần thiết

Bạn có cảm thấy tê các ngón tay khi đi xe máy hoặc khi thức dậy buổi sáng hay không ? Có khi nào bạn tê các ngó tay đến mức làm rơi đũa ăn hay không ? Nếu câu trả lời là có thì bạn có khả năng mắc phải hội chứng ống cổ tay.

Rất nhiều người khi bị hội chứng ống cổ tay  cứ tin rằng mình bị tê thấp, phong thấp nên đã tự điều trị bằng các loại thuốc, kể cả các thuốc không rõ xuất sứ và tác dụng ra sao cho đến khi bệnh tiến triển nặng, thần kinh bị teo và sơ hoá, lúc đó dù điều trị tốt nhưng sụ phục hồi rất kém.

GIẢI PHẪU HỌC THẦN KINH GIỮA VÙNG CỔ TAY

Hội Chứng Ống Cổ Tay Là Gì ?

Về giải phẫu thì ống cổ tay là một ống hẹp thực sự được cấu tạo bởi các xương cổ tay ở phía sau và 2 bên còn phía trước là dây chằng vòng trước cổ tay khá dày và chắc. Để cho bàn tay và các ngón tay có thể cử động được thì cần đến các gân đi từ trên cẳng tay xuống các ngón tay và các khớp. Khi gân gập của các ngón tay đi ngang qua cổ tay thì được sắp xếp sát cạnh nhau nằm trong ống cổ tay sao cho tiết diện nhỏ nhất.

HÌNH ẢNH CHO THẤY THẦN KINH GIỮA BỊ CHÈN ÉP

Trong ống cổ tay, ngoài các gân cơ còn có thần kinh giữa nằm ngay dưới dây chằng vòng trước do đó thần kinh này rất dễ bị chèn ép  bởi dây chằng vòng và gây ra hội chứng ống cổ tay.

Ở giai đoạn đầu của chèn ép thì thần kinh sẽ bị thiếu máu nuôi cục bộ và luồng thần kinh sẽ bị cản trở, còn ở giai đoạn sau thì thần kinh bị teo lại, bao ngoài bị sơ hóa và luồng thần kinh bị  ngăn chận hoàn toàn.

Chưa rõ tại sao dây chằng vòng trước cổ tay  gâuy chèn ép thần kinh giữa vì trong phẫu thuật giải ép ống cổ tay, người ta không ghi nhận sự thay đổi đáng kể  về hình dáng và độ dày của nó.

Hội chứng ống cổ tay thường xảy ra một cách tự nhiên ở nữ giới nhiều hơn nam giới. Có một vài nghề nghiệp đặc biệt có thể tạo điều kiện xuất hiện hội chứng này qua các thao tác có áp lực trên mặt lòng bàn tay một cách liên tục  hoặc định kỳ như công nhân sử dụng búa máy, đẩy hàng nặng.v.v.

Đồng thời hội chứng ống cổ tay cũng có thể xảy ra khi có gia tăng áp lực trong ống cổ tay vì bất cứ lý do nào khác như khối u, gãy đầu dưới xương quay.v.v.

Triệu Chứng Ra Sao ?

Tê tay là dấu hiệu chủ yếu đầu tiên, tê nhiều hay ít tùy theo mức độ chèn ép trên thần kinh giữa. Bệnh nhân bị giảm cảm giác ở mặt lòng các ngón tay cái, trỏ và giữa. Lúc đầu chỉ tê một lúc vào buổi sáng sau khi thức dậy, đẩy cá khối nặng hay lái xe gắn máy rồi sau đó tê tay liên tục suốt ngày, kèm theo cảm giác tê tay là cảm giác kim châm nhè nhẹ ở đầu các ngón tay. Nếu không được điều trị bệnh nhân sẽ mất dần cảm giác tiếp xúc và nhận biết các vật thể cầm nắm đến mức làm rơi muỗm đũa khi ăn.

HÌNH ẢNH CHO THẤY TÊ, ĐAU 3 + 1/2 NGÓN TAY PHÍA NGÓN CÁI

Ngón tay cái bị yếu dần do giảm cử động nhóm cơ gò cái ở các động tác đối ngón nhưng trong giai đoạn đầu bệnh nhân không nhận thấy còn ở giai đoạn sau thì gò cái bị teo lại rõ ràng.

Thông thường thì những dấu hiệu chủ quan phía trêm làm bệnh nhân khó chịu phải đi khám bệnh, các bác sỹ chuyên khoa sẽ thực hiện các thủ thuật khám lâm sàng để định bệnh như sau:

• Tìm dấu hiệu Tinel trên thần kinh giữa ở cổ tay

• Tìm cảm giác rung với tần số 256, 128, 32 Hz bằng âm thoa. Bệnh càng nặng nếu giảm cảm giác với tần số thấp.

• Tìm dấu hiệu giảm khả năng phân biệt 2 điểm trên cùng búp ngón

• Tìm dấu hiệu Phallen: khi bệnh nhân gập cổ tay chủ động và giữ cẳng tay thẳng đứng sẽ thấy tê các ngón tay hay gia tăng tê các ngón tay.

• Đo điện cơ (EMG) để tìm vận tốc dẫn truyền thần kinh giữa, bệnh càng nặng nếu vận tốc giảm nhiều.

Khi đã xác định hội chứng ống cổ tay rồi thì cần điều trị ngay vì nếu để quá lâu thì tổn thương thần kinh giữa rất khó phục hồi.

Ở giai đoạn đầu, bệnh nhẹ, chỉ cần mang nẹp thẳng cổ tay vào ban đêm trong vòng 2 tháng, thuốc chỉ hỗ trợ sự phục hồi tự nhiên gồm sinh tố nhóm B, ATP và Canxi.

Ở giai đoạn sau cần phải phẫu thuật. Nếu bị bệnh không lâu chỉ cần mở ống cổ tay, cắt dây chằng vòng và giải phóng thần kinh giữa là đủ, nhưng nếu bệnh đã lâu nhất là đã có teo cơ gò cái  thì bao ngoài thần kinh bị xơ hóa, cần phải bóc tách và cắt bao ngoài. Đường mổ kinh điển ở mặt trước cổ tay sẽ tạo ra một vết sẹo khó thấy khi lành.

Bệnh nhân được gây tê tùng thần kinh tại vùng nách và làm ga-rô cánh tay, do đó phẫu thuật không mất máu, bệnh nhân có thể xuất viện trong ngày.

Có nhiều kỹ thuật mổ hội chứng ống cổ tay ngoài kỹ thuật kinh điển , kỹ thuật nào cũng có mục đích là cắt dây chằng vòng để loại trừ nguyên nhân gây chèn ép và kỹ thuật nào cũng cho kết quả tốt. Kỹ thuật nội soi hiện đại có ưu điểm là đường mổ nhỏ, mổ nhanh nhưng nếu bệnh nhân bị bệnh quá lâu bao ngoài thần kinh bị xơ hoá thì không thể bóc tách bao để giải phóng hoàn toàn thần kinh được.

ĐƯỜNG MỔ CẮT DÂY CHẰNG CỔ TAY GIẢI PHÓNG THẦN KINH GIỮA

Nếu mổ sớm bệnh nhân sẽ hết tê tay và phục hồi cảm giác khá nhanh, nhưng nếu mổ sau khi có teo cơ gò cái  thì sự phục hồi kém hơn nhiều.

Phân Biệt Với Các Bệnh Khác ?

Có một vài bệnh cũng gây ra vài dấu hiệu tương tự hội chứng ống cổ tay nên dễ bị nhầm lẫn như bệnh của dây thần kinh, các bệnh của cột sống, các bệnh thoái hoá, chèn ép sau chấn thương, khối u thần kinh.v.v. Do đó cần khám bệnh chuyên khoa để được chẩn đoán và điều trị sớm

Nếu có thắc mắc xin liên hệ:

• BS. Võ Văn Châu 49/28 Bành Văn Trân, phường 6, quận Tân Bình.    DĐ: 0903.602.947 hay 0933.886.947

KHI BÀ NỘI TRỢ HAY ĐAU CỤC XƯƠNG CỔ TAY

Một phụ nữ khoảng hơn 30 tuổi đến phòng khám than rằng mỗi khi bế con, giặt giũ nhiều thường bị đau cục xương cổ tay dữ dội. Một thời gian sau ngay trên chỗ đau xuất hiện một khối u nhỏ khá cứng, cô lo sợ nó là một khối u xương.

Thật ra khám kỹ biết đó là viêm gân – bao gân dạng duỗi và khối u chỉ là một nang dịch, thường gọi là hội chứng De Quervain. Qua x-quang cho thấy không có khối u xương mà có khối nang dịch.

Viêm Gân Bao Gân Dạng  – Duỗi Là Gì ?

VỊ TRÍ ĐAU CỦA BỆNH DE QUERVAIN

Đó là tình trạng kích thích và sưng nề của gân duỗi ngón tay cá chạy dọc theo bờ ngoài của đáy ngón tay cái và vùng mũi trâm xương quay mà bệnh nhân nghĩ nhầm là cục xương cổ tay. Sự kích thích này sẽ làm cho các lớp bao chung quanh gân như bao hoạt dịch, bao xơ thay đổi hình dạng, to dầy hơn và làm cho gân khó di chuyển. Hậu quả là người bệnh cảm thấy căng đau  phía ngoài cổ tay gần gốc ngón tay cái khi cầm nắm mạnh hay khi vặn xoắn một vật nào đó, rõ nhất khi giặt giũ, vặn ốc vít. Viêm trong hội chứng này không có nghĩa là nhiễm trùng.

Những Biểu Hiện Trên Lâm Sàng ?

VỊ TRÍ GÂN DANG – DUỖI NẰM TRONG BAO GÂN VÙNG CỔ TAY

Thường đau phía ngoài cổ tay gần gốc ngón tay cái là dấu hiệu chính, nó xuất hiện dần dần hay đột ngột. Bệnh nhân thường cảm thấy đau ở cổ tay và lan lên cẳng tay, càng cử động thì càng đau. Đôi khi bệnh nhân thấy sưng nề vùng mũi trâm quay và xuất hiện một khối u nhỏ , đó là khối u nang chứa chất hoạt dịch. Sụ kích thích có thể tác động lên một nhánh của dây thần kinh quay nằm ngay phí trên tạo ra tê một vùng da mặt lưng ngón tay cái và ngón tay trỏ. Sau cùng vì đau quá nên hoạt động của ngón tay cái có thể trở nên khó khăn.

Ai Có Thể Bị Hội Chứng Này Và Cách Chữa Trị Ra Sao ?

Nam hay nữ giới đều có thể bị hội chứng De Quervain nhưng thườn g gặp nhất là nữ trên 30 tuổi, hoạt động và va chạm thường xuyên vùng cổ tay.

Có 2 cách để chẩn đoán

• Đầu tiên là ấn một ngón tay lên vùng mũi trâm quay sẽ làm bệnh nhân đau nhiều.

• Còn thử nghiệm Finkelstein để củng cố chẩn đoán lâm sàng thực hiện như sau: Bệnh nhân nắm các ngón tay lại với ngón tay cái đặt nằm trong các ngón tay khác. Bẻ gập cổ tay về phía ngón tay út sẽ tạo ra một cơn đau dữ dội. Với 2 cách thử trên đủ để xác định hội chứng De Quervain.

THỬ NGHIỆM FINKELSTEIN

Mục đích điều trị: Giảm viêm, chống kích thích và sưng nề để giảm đau:

• Nếu đau ít: mang nẹp bất động thẳng cổ tay, uống thuốc  kháng viêm và giảm đau.

• Nếu đau nhiều: điều trị tương tự như trên và tiêm thuốc kháng viêm corticoid vào vùng quanh gân – bao gân, thông thường tiêm 3 lần cách nhau 7 – 10 ngày. Không được tiêm loại kháng viêm có chứa Triamcinolone vì sẽ làm teo lõm da, hết sức cẩn thận phòng ngừa nhiễm trùng nơi tiêm chích.

• Nếu đau thật nhiều hoặc điều trị nội khoa không thuyên giảm phải nghĩ đến phẫu thuật mở bao gân để giảm sự kích thích, va chạm gây đau. Tuy nhiên rất hiếm khi phải phẫu thuật vì hầu hết bệnh nhân đáp ứng tốt đối với điều trị nội khoa.

Cần Lưu Ý Những Điều Gì ?

Có vài trường hợp cũng gây ra các dấu hiệu tương tự hội chứng De Quervain nên có thể bị nhầm lẫn như chấn thương, gãy xương, khối u dây thần kinh…Do đó, cần khám bệnh chuyên khoa để được chẩn đoán và điều trị sớm, chính xác.

HỘI CHỨNG NGÓN TAY BẬT

Buổi sáng đẹp trời nào đó bạn thức dậy sau một đêm ngủ ngon giấc, bạn làm một vài động tác thể dục, bạn nắm bàn tay lại và xoè bàn tay ra. Tất cả các ngón  đều duỗi thẳng nhưng trừ một ngón ngoan cố  vẫn cứ co gập lại dù bạn đã duỗi ngón tay thật mạnh. Bạn thử nắm các ngón tay lại và duỗi các ngón tay ra vẫn như cũ, tên ngoan cố kia không có vẻ gì là theo ý muốn của bạn. Bạn đành phải dùng sức kéo thẳng nó ra, kết quả là bạn thành công: ngón tay duỗi thẳng kèm theo một tiếng “bực” và một cơn đau.

MỘT NGÓN TAY NGOAN CỐ KHÔNG CHỊU DUỖI THẲNG SAU KHI BẠN GẬP CÁC NGÓN TAY VÀ DUỖI RA

Một ngày nào đó bạn đi chợ và xách về một giỏ thức ăn không nặng lắm. Khi bạn bỏ giỏ thức ăn ra thì kỳ lạ thay trong bàn tay của bạn có một ngón tay cứ mãi co quắp nhất định không chịu bỏ giỏ xách ra. Bạn giật mạnh ngón tay kêu ” cụp” và đau buốt trước khi nó chịu thua bạn.

Những dấu hiệu trên nằm trong một bệnh cảnh mà y học gọi là hội chứng ngón tay bật hoặc ngón tay cò súng. Thuật ngữ này chẳng liên quan gì đến chiến tranh hay hình sự  mà chỉ để mô tả tư thế co quắp của ngón tay do các rối loạn về hệ thống dây chằng và gân cơ gây ra.

Cấu trúc giải phẫu liên quan đến hội chứng

Ngón tay muốn cử động co duỗi phải nhờ đến các gân gập ở mặt lòng và các gân duỗi ở mặt lưng ngón tay. Các gân này bám vào xương các đốt ngón và di chuyển tới lui nhờ sự co rút của các cơ nằm ở cẳng tay. Mỗi ngón tay dài có 2 gận gập: gân sâu bám vào đốt cuối ngón làm cả ngón tay gập, gân nông bám vào đốt giữa  làm gập khớp liên đốt gần giữa đốt I và đốt II, cón ngón tay cái chỉ có một gân gập dài.

Để cho sự di động của ngón tay hiệu quả và nhẹ nhàng không ma sát, thiên nhiên đã cho các gân gập nằm trong 2 lớp bao: lớp bao xơ ở bên ngoài chịu đựng va chạm tốt và được tăng cường bởi các dây chằng vòng, dây chằng chéo tạo thành một ống bao xơ. Lớp bao hoạt dịch bên trong có chứa chất dịch giúp gân trượt trong bao dễ dàng. Gân gập nằm trong ống bao gân này không thể bị trật vị trí ra bên ngoài được nhờ vào cấu tạo chắc chắn của các dây chằng.

Figure 1: Hình ảnh giải phẫu của gân và bao gân bình thường.

Figure 2: Hình ảnh giải phẫu của gân và bao gân bị ngón tay bật

Dây chằng ở cao nhất là dây chằng vòng có ký hiệu A1 nằm gần khớp nối bàn tay và xương đốt ngón I, được coi như một miệng hầm đường bộ chui dưới đèo, chịu trách nhiệm chính hướng dẫn sự di chuyển của gân gập và chịu đựng sự ma sát nhiều nhất. Trong trường hợp bệnh lý thì dây chằng vòng dầy lên làm miệng hầm nhỏ lại hoặc gân gập to lên thì cử động gập duỗi ngón tay bị trở ngại, sẽ vướng.

Tại sao xảy ra hội chứng ngón tay bật ?

Có nhiều nguyên nhân làm xuất hiện ngón tay bật nhưng thường nhất là một tình trạng viêm đặc biệt  của cơ quan vận động được gọi là viêm gân – bao gân gây ra do các chấn thương nhẹ liên tục kéo dài, thấp khớp, nhiễm trùng hoặc rối loạn biến dưỡng…Các nguyên nhân khác hiếm gặp hơn như: di truyền, bẩm sinh.

Ai có thể bị hội chứng ngón tay bật ?

Mọi người ai cũng có thể bị ngón tay bật nhưng thường nhất là phái nữ trên 40 tuổi, phái nam ít hơn và một số là trẻ sơ sinh. Đồng thời hội chứng ngón tay bật cũng thường gặp ở những người đã bị hội chứng ống cổ tay, hội chứng De Quervain, viêm khớp dạng thấp, tiểu đường. Một bệnh nhân có thể bị hội chứng này ở nhiều ngón tay của một bàn tay hoặc cả hai bàn tay.

Các dấu hiệu lâm sàng ra sao ?

Dấu hiệu chính là ngón tay bị vướng khi cử động gập duỗi. Khi ngón tay ở tư thế duỗi thẳng thì bệnh nhân khó co gập lại và khi ngón tay đang co lại thì bệnh nhân khó duỗi thẳng ra. Khi cố ý bẻ cho ngón tay thẳng ra thì rất đau  và lúc thẳng ra được thì bệnh nhân có thể nghe một tiếng kêu, đó chính là lúc gân gập vượt qua được miệng hầm hẹp. Bệnh nhân cũng có thể nhận thấy một khối nhỏ nằm trên đường gân gập gần khớp bàn đốt và ấn mạnh thì đau.

Tuy nhiên trong giai đoạn đầu bệnh nhân có thể cảm nhận các dấu hiệu nhẹ hơn của hội chứng ngón tay bật là đau nhẹ ở đáy các ngón tay khi gập duỗi, cử động hơi vướng vào buổi sáng lúc thức dậy.

Ở trẻ sơ sinh rất khó nhận biết các dấu hiệu. Trong một lúc tình cờ nào đó người mẹ hay người thân nhận thấy đốt cuối của ngón cái  bị gập lúc cháu xòe thẳng các ngón tay, khi bẻ gập ngón tay cái của cháu thì đốt cuối lại thẳng ra và sờ được một khối nhỏ trên đường gân gập ở đáy đốt 1.

Chẩn đoán ra sao ?

Chẩn đoán dựa vào các dấu hiệu lâm sàng là chính nhưng đôi khi cũng cần làm thêm x-quang, siêu âm, xét nghiệm để loại trừ các tình trạng xương khớp khác như cứng khớp, tổn thương xương, khối u…

Điều trị như thế nào ?

Có hai cách điều trị tùy theo mức độ vướng của gân gập:

Mức độn nhẹ thì dùng thuốc kháng viêm, tiêm thuốc Steroid tại chỗ và làm nẹp bất động tạm ngón tay để tránh đau khi cử động. Không dùng Steroid khi bệnh nhân có bệnh tiểu đường.

Mức độ nặng hơn hoặc khi dùng thuốc không hiệu quả thì cần phẫu thuật để cắt dây chằng vòng A1 mở rộng miệng hầm. Đường mổ rất ngắn ở trước gốc ngón tay và gần khớp bàn đốt chỉ để lại một vết sẹo nhỏ khó thấy.

Đối với trường hợp bẩm sinh thì nhiều phẫu thuật viên chỉ mổ sau một tuổi vì hơn 30% các cháu bé sẽ trở lại bình thường trước 1 năm.

Đối với người lớn nếu điều trị chậm hoặc không điều trị thì ngoài sự đau nhức các cử động của ngón tay sẽ khó khăn thêm và cuối cùng cử động gập – duỗi sẽ mất, ngón tay cứng ở tư thế thẳng hay gập.

Điều trị tại đâu ?

• Khi có các dấu hiệu trên nên đến khám và điều trị tại các khoa Chấn Thương Chỉnh Hình ở các bệnh viện đa khoa.

• Hoặc liên hệ BS. VÕ VĂN CHÂU

phòng mạch:

49/28 Bành Văn Trân, P 6, quận Tân Bình, thành phố Hồ Chí Minh   DĐ: 0903602947 hay 0933.886.947

Nguyên nhân

Tennis elbow hầu hết xảy ra ở những bệnh nhân lứa tuổi từ 30 – 50 tuổi. Nó cũng có thể xảy ra ở bất cứ nhóm tuổi nào.

Tennis elbow xảy ra ở 50% những người chơi các môn thể thao có vợt. Tuy nhiên hầu hết các bệnh nhân bị Tennis elbow lại không liên quan đến môn thể thao này. Và hầu hết không có tiền sử chấn thương trước khi triệu chứng xuất hiện

Vị trí và động tác có thể gây ra Tennis elbow

Những bệnh nhân bị Tennis elbow thường do ảnh hưởng công việc hay các hoạt động lặp đi lặp lại hay việc sử dụng quá mức các cơ vùng cẳng tay. Một vài hoạt động dẫn đến viêm lồi cầu ngoài bao gồm:

• Các trò tiêu khiển: Tennis (groundstrokes), cầu lông, bóng quần, đấu kiếm
• Nghề nghiệp: Chặt thịt, hàn chì, thợ sơn, người nông dân sử dụng cái cào cuốc, thợ dệt…

Có một số bệnh nhân bị Tennis elbow mà không do bất cứ hoạt động đặc biệt nào gây ra các triệu chứng đó.

Bệnh nhân thường than phiền đau dữ dội kiểu rát bỏng phía ngoài khuỷu. Trong hầu hết các trường hợp  đau bắt đầu nhẹ và diễn tiến chậm . Nặng dần  trong vài tuần hay  vài tháng.

Đau có thể nặng thêm khi ấn vào phía ngoài khuỷu hay khi cầm nắm hoặc nâng vật dụng. Đôi khi nâng những vật rất nhẹ như cuốn sách nhỏ, ly cà phê cũng có thể gây ra đau hay mỏi đáng kể.

Trong những trường hợp nặng hơn đau có thể xuất hiện ngay cả khi vận động nhẹ nhàng  khớp khuỷu. Đau có thể lan xuống cẳng tay

Việc chẩn đoán Tennis elbow bắt đầu bằng khai thác bệnh sử, tiền căn một cách chi tiết.

Khám có thể phát hiện

• Bệnh nhân đau khi thầy thuốc ấn trực tiếp lên cục xương phía ngoài khuỷu, hay đau dữ dội khi bảo bệnh nhân gập khủyu rồi đánh mạnh tay ra ngòai.
• Đau khi thầy thuốc bảo bạn duỗi cổ tay hay các ngón tay trong khi thầy thuốc giữ chặt lại.

X-quang không cần thiết. Rất hiếm khi phải sử dụng cộng hưởng từ để tìm những tổn thương gân tại nơi bám của nó vào xương.

Điều trị

Điều trị không phẫu thuật

Trong hầu hết các trường hợp cần điều trị nội khoa thử trước khi điều trị phẫu thuật.

Giảm đau là mục đích chính trong bước đầu điều trị.

• Dừng ngay những hoạt động mà làm cho bạn đau: mang vác nặng, chơi thể thao, các công việc hàng ngày gây đau .
• Có thể trườm đá vùng phía ngoài khuỷu nếu đau nhiều.
• Có thể sử dụng thuốc giảm đau nhóm acetaminophen và thuốc kháng viêm không corticoid để làm giảm đau.

Các dụng cụ chỉnh hình có thể giúp làm giảm các triệu chứng trong bệnh Tennis elbow. Bạn có thể sử dụng băng quấn giảm lực cơ hay nẹp cổ tay như hình vẽ. Những dụng cụ này làm giảm triệu chứng bằng cách làm giảm lực tác động của gân cơ vào chỗ bám của nó.

băng giảm lực

nẹp cổ tay

Các triệu chứng giảm đáng kể trong vòng từ 4 đến 6 tuần.

Nếu triệu chứng không cải thiện bước kế tiếp là tiêm thuốc chung quanh vùng lồi cầu ngoài của khuỷu, cách điều trị này sẽ làm giảm đau đáng kể. Tiêm làm 3 lần mỗi lần cách nhau 7 ngày đến 1 tháng.

Sau khi hết đau bước điều trị kế tiếp là tập vật lý trị liệu. Tập căng cơ và tăng tầm vận động và sức mạnh của các cơ vùng ảnh hưởng như hình vẽ bên. Việc tập vật lý trị liệu sẽ giúp bạn hết đau hòan tòan và chức năng khớp khủyu trở về bình thường. Việc điều trị không phẫu thuật thành công trong 85% đến 90% các bệnh nhân bị Tennis elbow.

Điều trị phẫu thuật

Điều trị phẫu thuật chỉ đặt ra chỉ ở những bệnh nhân mà triệu chứng đau không cải thiện ít nhất là 6 tháng điều trị không phẫu thuật.

Điều trị phẫu thuật sử dụng một đường rạch da nhỏ vùng lồi cầu ngòai bóc tách nơi bám các cơ duỗi cẳng tay ra khỏi nơi bám của nó sau đó nạo sạch các mô vùng viêm, khoan 4 lỗ vào xương và dùng chỉ đính lại nơi bám của nhóm cơ này. Việc điều trị phẫu thuật có thể sử dụng phương pháp tê tại chỗ hay tê tùng nách và bệnh nhân sẽ xuất viện sớm sau đó. Ngày nay phương pháp phẫu thuật nội soi đã dần được áp dụng trong các trường hợp phẫu thuật này. Tuy nhiên cho đến hiện nay phương pháp mổ nội soi chưa có lợi điểm gì đáng kể so với phương pháp mổ hở thông thường.

Kỹ thuật điều trị phẫu thuật chứng Tennis elbow( viêm lồi cầu ngòai: lateral epicondylitis). A, Đường rạch da phía trên lồi cầu ngòai. B, Nâng phía xa nhóm cơ duỗi để bộc lộ khoang ngòai của khủyu. C, Nạo sạch hết các mô viêm phía dưới nơi bám của nhóm gân duỗi. D, Bóc hết lớp vỏ xương vùng lồi cầu ngòai. E, Khoan 2 đường hầm vùng chữ “V” vùng lồi cầu ngòai. F, Đính lại chỗ bám của nhóm gân duỗi vào vùng lồi cầu ngòai. G, Khâu tận tận 2  đầu cắt gân duỗi với nhau.

Sau khi phẫu thuật bệnh nhân phải được làm nẹp bột cánh bàn tay và cho xuất viện. Cắt chỉ sau một tuần và bỏ nẹp bột. Bệnh nhân bắt đầu tập cử động nhẹ nhàng để không bị teo cơ, cứng khớp. Tập vận động mạnh dần sau mổ 2 tháng .

Bạn có thể trở lại các họat động thường ngày hay chơi thể thao lại sau mổ 4 đến 6 tháng

Một điều đáng lưu ý là trong số các bệnh nhân được phẫu thuật cũng chỉ có 90% bệnh nhân khỏi bệnh.

Điều trị tại đâu ?

• Khi có các dấu hiệu trên nên đến khám và điều trị tại các khoa Chấn Thương Chỉnh Hình ở các bệnh viện đa khoa.

• Hoặc liên hệ BS. VÕ VĂN CHÂU

phòng mạch:

49/28 Bành Văn Trân, P 6, quận Tân Bình, thành phố Hồ Chí Minh   DĐ: 0903602947 hay 0933886947